Archiwa kategorii: Kościoły

Kościoły w diecezji

Kościół Ewangelicki Marii Panny w Legnicy

Kościół Ewangelicki Marii Panny jest najstarszym legnickich kościołem farnym. Dzieje budowlane naszego kościoła pozostają jednak do schyłku średniowiecza spowite w mroku. Jego początki wg historyków niemieckich sięgają drugiej połowy XII w., kiedy to Bolesław Wysoki ok. 1170 r. nieopodal zamku wybudował niewielki jednonawowy, prawdopodobnie drewniany, kościółek. W roku 1192 wzniesiono na miejsce starego, który okazał się za mały, nową budowlę z kamienia łamanego-piaskowca. Pierwsze wzmianki o istnieniu kościoła pochodzą z dokumentu klasztoru lubiąskiego z roku 1195, w którym wymienia się targ obok kościoła pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny w Legnicy. W roku 1203 wymienia się po raz pierwszy proboszcza tego kościoła. Z kolei w 1208 r. Henryk Brodaty darowuje klasztorowi w Trzebnicy dziesięciny z parafii Najświętszej Marii Panny, której potwierdzenie istnienia nastąpiło w roku 1218. Ten pierwszy murowany kościół był kościołem romańskim, położonym w północno- zachodniej części obecnej budowli. Był on kościołem jednonawowym, zakończonym od wschodu krótkim prezbiterium z półkolistą apsydą. Kolejna przebudowa przypada na okres panowania Henryków Śląskich. W owym czasie była to budowla bazylikowa o trójnawowym korpusie z bardzo wąskimi nawami bocznymi i prosto zamkniętym, wydłużonym prezbiterium. Świątynię wzniesiono z cegły i ciosów piaskowca. 9 kwietnia 1241 roku, według kronikarza Jana Długosza, Henryk Pobożny modlił się w legnickim kościele Mariackim przed wyruszeniem na bitwę znaną w historii jako bitwa pod Legnicą. 

W rocznikach Jana Długosza możemy znaleźć ciekawe słowa: Kiedy książę Henryk wychodził ze swoimi oddziałami z miasta Legnicy, by podjąć wojnę z Tatarami, ze szczytu kościoła NMPanny, w którym poprzedniego dnia złożono ofiary Boskiemu Majestatowi dla zapewnienia bezpieczeństwa jemu i jego wojsku, zsunął się kamień i spadł koło głowy jadącego w swej wspaniałej zbroi księcia i omal nie rozbił mu głowy. Ten wypadek uznali wszyscy za ostrzeżeni z nieba, albo – jak było rzeczywiście – za zła wróżbę. Wskazywał on niezawodnie na niebezpieczeństwo, na które w starciu, w mającej nastąpić walce, miał się narazić książę Henryk i jego wojsko.

Kościół, z którego wyruszył książę Henryk II Pobożny na bitwę z Tatarami był, kilka wieków później, pierwszym kościołem ewangelickim w Legnicy i jednym z pierwszych kościołów ewangelickich na Śląsku. Obecnie jest kościołem parafialnym Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Legnicy. W jego wnętrzu bitwa pod Legnicą została przedstawiona na dwóch witrażach, odnowionych przez legnicką parafię ewangelicką w roku 1992. Pierwszy wykonany przez Otto Linnemanna w roku 1905 ukazuje postać Henryka Pobożnego podczas nabożeństwa przed bitwą. Drugi wykonany również w 1905 roku przez Carla de Bouche, umieszczony w nawie ołtarzowej, przedstawia scenę znalezienia ciała księcia Henryka przez jego matkę Jadwigę, uznawaną w kościele rzymskokatolickim za świętą.

25 maja 1338 r. podczas pożaru miasta doszczętnie płonie kościół Marii Panny. W roku 1362 mówi się także o spalonej plebani kościoła Mariackiego. Na mocy decyzji podjętej przez Radę Miejską Legnicy w latach 1362-1386 kościół odbudowano i przekształcono w budowlę halową. Nowo zbudowany kościół pod względem powierzchni był około czterokrotnie większy od poprzedniego. Był teraz trójnawową, siedmioprzęsłową halą wzniesioną na planie bazyliki. Wnosząc z niezbyt wiarygodnego znaku mistrza murarskiego zakrystia została powiększona jeszcze w XIV wieku, następnie około 1417 roku wybudowano podwójną kaplicę ufundowaną przez cech sukienników. W kontrakcie kończącym budowę w roku 1403 występuje, tak jak w kościele św. Piotra, mistrz Clawis- parlier, murarz Heinrich Berynger, Niccloss Becker, Hensil Rosenig, Petsche Pfaffendorf. Potem w latach 1450-1468 rozbudowana bryła kościoła przez proboszcza i kanonika Martina Cromera poprzez dobudowanie chóru (zapoczątkowanego w 1468r.) i podwyższenie nawy środkowej, została przekształcona w kościół bazylikowy, który swój charakterystyczny kształt otrzymał poprzez podwyższenie południowej wieży w 1484 r.

Rozbudowa wnętrza była trudna ze względu na graniczenie kościoła od strony wschodniej z uliczką, która była niezbędna do obrony murów miejskich. Tak więc zdecydowano się na przesklepienie uliczki i wybudowanie chóru na tym sklepieniu, tak, że jego ściana wschodnia dotykała do ówcześnie znajdujących się tam budynków plebani. W roku 1487 wieża kościoła po uprzednim podwyższeniu została zaopatrzona w nowy miedziany hełm. W roku 1602 wieża ta została poddana renowacji. W 1660r. hełm tej wieży został ponownie zniszczony. W 1674r. nastąpił remont kościoła, a w 1689r. remont wieży na której zostały zawieszone nowe dzwony.

11 marca 1822 kościół ponownie płonie w wyniku uderzenia pioruna. W latach 1824-1829 został odbudowany. W tym okresie dobudowano nawy, przekształcono kościół ponownie w budynek halowy, a także zbudowano w elewacji zachodniej dwie nowe wieże o jednakowej wysokości. Autorem projektu, który konsultowano w Berlinie u Karla Fryderyka Schinkla był prawdopodobnie mistrz Gunter i mistrz Ernest August Theinert z Legnicy. Kościół został poświęcony powtórnie po odbudowie w roku 1828. Działania remontowe nie wpłynęły pozytywnie na budowlę, bowiem założenie od strony zachodniej 200 stopni z piaskowca i podwyższenie obu wież spowodowało nadmierne obciążenie. Budowla opadła, a pomiędzy wieżami i korpusem głównym powstały znaczne rysy na sklepieniu i murach zewnętrznych, a z okien zaczęły odpadać maswerki.

29 sierpnia 1890 roku kościół odwiedził i opisał, młody krakowski student, Stanisław Wyspiański. Będąc w Legnicy tylko jeden dzień zajął się pilnie zwiedzaniem i szkicowaniem miasta. W liście sporządzonym owego dnia możemy zobaczyć Legnicę końca XIX wieku w tym kościół Mariacki.

W dniu 10 września 1903 r. Komisja Budowlana sporządziła aktualny raport o szkodach budowlanych. Do jednomyślnego, zgodnego życzenia gruntownej renowacji przychyliły się wreszcie odpowiednie władze. 18 października 1903 roku przystąpiono do przebudowy kościoła. W styczniu 1905 r. rozpoczął swoje działania pochodzący z Nadrenii architekt i konserwator obiektów sakralnych Hubert Kratz. Podczas prac remontowych zostały zlikwidowane wewnętrzne empory oraz wykonane nowe witraże spod rąk najlepszych niemieckich mistrzów. Pomalowane zostało wnętrze kościoła w geometryczne wzory „mauretańskie” wg projektu prof. Detkana, które powierzono prof. Augustowi Oetken – Berlin. Rozległe roboty objęły także wieże, dach i południowe dobudowane kaplice. Prace ukończono tak szybko, że już 31 maja 1906 r. mogła mieć miejsce uroczystość poświęcenia kościoła. 9 czerwca 1908 r. kościół Marii Panny został już całkowicie przekazany do użytku Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w obecności cesarza Wilhelma II.

Opracował: ks. Cezary Królewicz

Kościół Ewangelicki Marii Panny jest najstarszym legnickich kościołem farnym. Dzieje budowlane naszego kościoła pozostają jednak do schyłku średniowiecza spowite w mroku. Jego początki wg historyków niemieckich sięgają drugiej połowy XII w., kiedy to Bolesław Wysoki ok. 1170 r. nieopodal zamku wybudował niewielki jednonawowy, prawdopodobnie drewniany, kościółek. W roku 1192 wzniesiono na miejsce starego, który okazał się za mały, nową budowlę z kamienia łamanego-piaskowca. Pierwsze wzmianki o istnieniu kościoła pochodzą z dokumentu klasztoru lubiąskiego z roku 1195, w którym wymienia się targ obok kościoła pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny w Legnicy. W roku 1203 wymienia się po raz pierwszy proboszcza tego kościoła. Z kolei w 1208 r. Henryk Brodaty darowuje klasztorowi w Trzebnicy dziesięciny z parafii Najświętszej Marii Panny, której potwierdzenie istnienia nastąpiło w roku 1218. Ten pierwszy murowany kościół był kościołem romańskim, położonym w północno- zachodniej części obecnej budowli. Był on kościołem jednonawowym, zakończonym od wschodu krótkim prezbiterium z półkolistą apsydą. Kolejna przebudowa przypada na okres panowania Henryków Śląskich. W owym czasie była to budowla bazylikowa o trójnawowym korpusie z bardzo wąskimi nawami bocznymi i prosto zamkniętym, wydłużonym prezbiterium. Świątynię wzniesiono z cegły i ciosów piaskowca. 9 kwietnia 1241 roku, według kronikarza Jana Długosza, Henryk Pobożny modlił się w legnickim kościele Mariackim przed wyruszeniem na bitwę znaną w historii jako bitwa pod Legnicą. 

W rocznikach Jana Długosza możemy znaleźć ciekawe słowa: Kiedy książę Henryk wychodził ze swoimi oddziałami z miasta Legnicy, by podjąć wojnę z Tatarami, ze szczytu kościoła NMPanny, w którym poprzedniego dnia złożono ofiary Boskiemu Majestatowi dla zapewnienia bezpieczeństwa jemu i jego wojsku, zsunął się kamień i spadł koło głowy jadącego w swej wspaniałej zbroi księcia i omal nie rozbił mu głowy. Ten wypadek uznali wszyscy za ostrzeżeni z nieba, albo – jak było rzeczywiście – za zła wróżbę. Wskazywał on niezawodnie na niebezpieczeństwo, na które w starciu, w mającej nastąpić walce, miał się narazić książę Henryk i jego wojsko.

Kościół, z którego wyruszył książę Henryk II Pobożny na bitwę z Tatarami był, kilka wieków później, pierwszym kościołem ewangelickim w Legnicy i jednym z pierwszych kościołów ewangelickich na Śląsku. Obecnie jest kościołem parafialnym Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Legnicy. W jego wnętrzu bitwa pod Legnicą została przedstawiona na dwóch witrażach, odnowionych przez legnicką parafię ewangelicką w roku 1992. Pierwszy wykonany przez Otto Linnemanna w roku 1905 ukazuje postać Henryka Pobożnego podczas nabożeństwa przed bitwą. Drugi wykonany również w 1905 roku przez Carla de Bouche, umieszczony w nawie ołtarzowej, przedstawia scenę znalezienia ciała księcia Henryka przez jego matkę Jadwigę, uznawaną w kościele rzymskokatolickim za świętą.

25 maja 1338 r. podczas pożaru miasta doszczętnie płonie kościół Marii Panny. W roku 1362 mówi się także o spalonej plebani kościoła Mariackiego. Na mocy decyzji podjętej przez Radę Miejską Legnicy w latach 1362-1386 kościół odbudowano i przekształcono w budowlę halową. Nowo zbudowany kościół pod względem powierzchni był około czterokrotnie większy od poprzedniego. Był teraz trójnawową, siedmioprzęsłową halą wzniesioną na planie bazyliki. Wnosząc z niezbyt wiarygodnego znaku mistrza murarskiego zakrystia została powiększona jeszcze w XIV wieku, następnie około 1417 roku wybudowano podwójną kaplicę ufundowaną przez cech sukienników. W kontrakcie kończącym budowę w roku 1403 występuje, tak jak w kościele św. Piotra, mistrz Clawis- parlier, murarz Heinrich Berynger, Niccloss Becker, Hensil Rosenig, Petsche Pfaffendorf. Potem w latach 1450-1468 rozbudowana bryła kościoła przez proboszcza i kanonika Martina Cromera poprzez dobudowanie chóru (zapoczątkowanego w 1468r.) i podwyższenie nawy środkowej, została przekształcona w kościół bazylikowy, który swój charakterystyczny kształt otrzymał poprzez podwyższenie południowej wieży w 1484 r.

Rozbudowa wnętrza była trudna ze względu na graniczenie kościoła od strony wschodniej z uliczką, która była niezbędna do obrony murów miejskich. Tak więc zdecydowano się na przesklepienie uliczki i wybudowanie chóru na tym sklepieniu, tak, że jego ściana wschodnia dotykała do ówcześnie znajdujących się tam budynków plebani. W roku 1487 wieża kościoła po uprzednim podwyższeniu została zaopatrzona w nowy miedziany hełm. W roku 1602 wieża ta została poddana renowacji. W 1660r. hełm tej wieży został ponownie zniszczony. W 1674r. nastąpił remont kościoła, a w 1689r. remont wieży na której zostały zawieszone nowe dzwony.

11 marca 1822 kościół ponownie płonie w wyniku uderzenia pioruna. W latach 1824-1829 został odbudowany. W tym okresie dobudowano nawy, przekształcono kościół ponownie w budynek halowy, a także zbudowano w elewacji zachodniej dwie nowe wieże o jednakowej wysokości. Autorem projektu, który konsultowano w Berlinie u Karla Fryderyka Schinkla był prawdopodobnie mistrz Gunter i mistrz Ernest August Theinert z Legnicy. Kościół został poświęcony powtórnie po odbudowie w roku 1828. Działania remontowe nie wpłynęły pozytywnie na budowlę, bowiem założenie od strony zachodniej 200 stopni z piaskowca i podwyższenie obu wież spowodowało nadmierne obciążenie. Budowla opadła, a pomiędzy wieżami i korpusem głównym powstały znaczne rysy na sklepieniu i murach zewnętrznych, a z okien zaczęły odpadać maswerki.

29 sierpnia 1890 roku kościół odwiedził i opisał, młody krakowski student, Stanisław Wyspiański. Będąc w Legnicy tylko jeden dzień zajął się pilnie zwiedzaniem i szkicowaniem miasta. W liście sporządzonym owego dnia możemy zobaczyć Legnicę końca XIX wieku w tym kościół Mariacki.

W dniu 10 września 1903 r. Komisja Budowlana sporządziła aktualny raport o szkodach budowlanych. Do jednomyślnego, zgodnego życzenia gruntownej renowacji przychyliły się wreszcie odpowiednie władze. 18 października 1903 roku przystąpiono do przebudowy kościoła. W styczniu 1905 r. rozpoczął swoje działania pochodzący z Nadrenii architekt i konserwator obiektów sakralnych Hubert Kratz. Podczas prac remontowych zostały zlikwidowane wewnętrzne empory oraz wykonane nowe witraże spod rąk najlepszych niemieckich mistrzów. Pomalowane zostało wnętrze kościoła w geometryczne wzory „mauretańskie” wg projektu prof. Detkana, które powierzono prof. Augustowi Oetken – Berlin. Rozległe roboty objęły także wieże, dach i południowe dobudowane kaplice. Prace ukończono tak szybko, że już 31 maja 1906 r. mogła mieć miejsce uroczystość poświęcenia kościoła. 9 czerwca 1908 r. kościół Marii Panny został już całkowicie przekazany do użytku Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w obecności cesarza Wilhelma II.

Opracował: ks. Cezary Królewicz

Kościół Ewangelicki Marii Panny jest najstarszym legnickich kościołem farnym. Dzieje budowlane naszego kościoła pozostają jednak do schyłku średniowiecza spowite w mroku. Jego początki wg historyków niemieckich sięgają drugiej połowy XII w., kiedy to Bolesław Wysoki ok. 1170 r. nieopodal zamku wybudował niewielki jednonawowy, prawdopodobnie drewniany, kościółek. W roku 1192 wzniesiono na miejsce starego, który okazał się za mały, nową budowlę z kamienia łamanego-piaskowca. Pierwsze wzmianki o istnieniu kościoła pochodzą z dokumentu klasztoru lubiąskiego z roku 1195, w którym wymienia się targ obok kościoła pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny w Legnicy. W roku 1203 wymienia się po raz pierwszy proboszcza tego kościoła. Z kolei w 1208 r. Henryk Brodaty darowuje klasztorowi w Trzebnicy dziesięciny z parafii Najświętszej Marii Panny, której potwierdzenie istnienia nastąpiło w roku 1218. Ten pierwszy murowany kościół był kościołem romańskim, położonym w północno- zachodniej części obecnej budowli. Był on kościołem jednonawowym, zakończonym od wschodu krótkim prezbiterium z półkolistą apsydą. Kolejna przebudowa przypada na okres panowania Henryków Śląskich. W owym czasie była to budowla bazylikowa o trójnawowym korpusie z bardzo wąskimi nawami bocznymi i prosto zamkniętym, wydłużonym prezbiterium. Świątynię wzniesiono z cegły i ciosów piaskowca. 9 kwietnia 1241 roku, według kronikarza Jana Długosza, Henryk Pobożny modlił się w legnickim kościele Mariackim przed wyruszeniem na bitwę znaną w historii jako bitwa pod Legnicą. 

W rocznikach Jana Długosza możemy znaleźć ciekawe słowa: Kiedy książę Henryk wychodził ze swoimi oddziałami z miasta Legnicy, by podjąć wojnę z Tatarami, ze szczytu kościoła NMPanny, w którym poprzedniego dnia złożono ofiary Boskiemu Majestatowi dla zapewnienia bezpieczeństwa jemu i jego wojsku, zsunął się kamień i spadł koło głowy jadącego w swej wspaniałej zbroi księcia i omal nie rozbił mu głowy. Ten wypadek uznali wszyscy za ostrzeżeni z nieba, albo – jak było rzeczywiście – za zła wróżbę. Wskazywał on niezawodnie na niebezpieczeństwo, na które w starciu, w mającej nastąpić walce, miał się narazić książę Henryk i jego wojsko.

Kościół, z którego wyruszył książę Henryk II Pobożny na bitwę z Tatarami był, kilka wieków później, pierwszym kościołem ewangelickim w Legnicy i jednym z pierwszych kościołów ewangelickich na Śląsku. Obecnie jest kościołem parafialnym Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Legnicy. W jego wnętrzu bitwa pod Legnicą została przedstawiona na dwóch witrażach, odnowionych przez legnicką parafię ewangelicką w roku 1992. Pierwszy wykonany przez Otto Linnemanna w roku 1905 ukazuje postać Henryka Pobożnego podczas nabożeństwa przed bitwą. Drugi wykonany również w 1905 roku przez Carla de Bouche, umieszczony w nawie ołtarzowej, przedstawia scenę znalezienia ciała księcia Henryka przez jego matkę Jadwigę, uznawaną w kościele rzymskokatolickim za świętą.

25 maja 1338 r. podczas pożaru miasta doszczętnie płonie kościół Marii Panny. W roku 1362 mówi się także o spalonej plebani kościoła Mariackiego. Na mocy decyzji podjętej przez Radę Miejską Legnicy w latach 1362-1386 kościół odbudowano i przekształcono w budowlę halową. Nowo zbudowany kościół pod względem powierzchni był około czterokrotnie większy od poprzedniego. Był teraz trójnawową, siedmioprzęsłową halą wzniesioną na planie bazyliki. Wnosząc z niezbyt wiarygodnego znaku mistrza murarskiego zakrystia została powiększona jeszcze w XIV wieku, następnie około 1417 roku wybudowano podwójną kaplicę ufundowaną przez cech sukienników. W kontrakcie kończącym budowę w roku 1403 występuje, tak jak w kościele św. Piotra, mistrz Clawis- parlier, murarz Heinrich Berynger, Niccloss Becker, Hensil Rosenig, Petsche Pfaffendorf. Potem w latach 1450-1468 rozbudowana bryła kościoła przez proboszcza i kanonika Martina Cromera poprzez dobudowanie chóru (zapoczątkowanego w 1468r.) i podwyższenie nawy środkowej, została przekształcona w kościół bazylikowy, który swój charakterystyczny kształt otrzymał poprzez podwyższenie południowej wieży w 1484 r.

Rozbudowa wnętrza była trudna ze względu na graniczenie kościoła od strony wschodniej z uliczką, która była niezbędna do obrony murów miejskich. Tak więc zdecydowano się na przesklepienie uliczki i wybudowanie chóru na tym sklepieniu, tak, że jego ściana wschodnia dotykała do ówcześnie znajdujących się tam budynków plebani. W roku 1487 wieża kościoła po uprzednim podwyższeniu została zaopatrzona w nowy miedziany hełm. W roku 1602 wieża ta została poddana renowacji. W 1660r. hełm tej wieży został ponownie zniszczony. W 1674r. nastąpił remont kościoła, a w 1689r. remont wieży na której zostały zawieszone nowe dzwony.

11 marca 1822 kościół ponownie płonie w wyniku uderzenia pioruna. W latach 1824-1829 został odbudowany. W tym okresie dobudowano nawy, przekształcono kościół ponownie w budynek halowy, a także zbudowano w elewacji zachodniej dwie nowe wieże o jednakowej wysokości. Autorem projektu, który konsultowano w Berlinie u Karla Fryderyka Schinkla był prawdopodobnie mistrz Gunter i mistrz Ernest August Theinert z Legnicy. Kościół został poświęcony powtórnie po odbudowie w roku 1828. Działania remontowe nie wpłynęły pozytywnie na budowlę, bowiem założenie od strony zachodniej 200 stopni z piaskowca i podwyższenie obu wież spowodowało nadmierne obciążenie. Budowla opadła, a pomiędzy wieżami i korpusem głównym powstały znaczne rysy na sklepieniu i murach zewnętrznych, a z okien zaczęły odpadać maswerki.

29 sierpnia 1890 roku kościół odwiedził i opisał, młody krakowski student, Stanisław Wyspiański. Będąc w Legnicy tylko jeden dzień zajął się pilnie zwiedzaniem i szkicowaniem miasta. W liście sporządzonym owego dnia możemy zobaczyć Legnicę końca XIX wieku w tym kościół Mariacki.

W dniu 10 września 1903 r. Komisja Budowlana sporządziła aktualny raport o szkodach budowlanych. Do jednomyślnego, zgodnego życzenia gruntownej renowacji przychyliły się wreszcie odpowiednie władze. 18 października 1903 roku przystąpiono do przebudowy kościoła. W styczniu 1905 r. rozpoczął swoje działania pochodzący z Nadrenii architekt i konserwator obiektów sakralnych Hubert Kratz. Podczas prac remontowych zostały zlikwidowane wewnętrzne empory oraz wykonane nowe witraże spod rąk najlepszych niemieckich mistrzów. Pomalowane zostało wnętrze kościoła w geometryczne wzory „mauretańskie” wg projektu prof. Detkana, które powierzono prof. Augustowi Oetken – Berlin. Rozległe roboty objęły także wieże, dach i południowe dobudowane kaplice. Prace ukończono tak szybko, że już 31 maja 1906 r. mogła mieć miejsce uroczystość poświęcenia kościoła. 9 czerwca 1908 r. kościół Marii Panny został już całkowicie przekazany do użytku Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w obecności cesarza Wilhelma II.

Opracował: ks. Cezary Królewicz

Kościół Zbawiciela w Wałbrzychu

Wałbrzych malowniczo rozciąga się nad rzeką Pełcznicą na pograniczu Gór Wałbrzyskich i Pogórza Wałbrzyskiego, obecnie na obszarze 85 km2 w małej kotlinie otoczonej wzgórzami i górami. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1305 r. (z dokumentu, o wysokości świadczeń na rzecz biskupstwa wrocławskiego), a prawa miejskie uzyskał w latach 1400÷1426. Reformacja dotarła tu stosunkowo szybko. Pierwsze nabożeństwa w duchu „Nowej Nauki” odprawiano w okolicach Wałbrzycha już w roku 1525, gdy okoliczne tereny należały do rodu Czetryców.

Jednak sam Wałbrzych z przystąpieniem do Reformacji wstrzymał się do 1546 r., wtedy luteranie zdobyli przewagę i przejęli miejscowy kościół parafialny z 1440 r. Ponieważ miasto leżało w granicach księstwa świdnickiego, sytuacja ewangelików odwróciła się po wojnie trzydziestoletniej. Kościoły służące do tej pory protestantom zostały „zredukowane” (1654 r.), a bezwzględnie prowadzona rekatolizacja zmusiła ewangelików do przejścia do podziemia. Podobnie jak w Karkonoszach, Górach Orlickich i Kaczawskich (słabo wtedy zasiedlone góry ułatwiały odbywanie tajemnych spotkań) wykorzystywano górskie ustronia (np. polanę na wzniesieniu Niedźwiadki).
Szczęśliwie Świdnica nie była zbyt odległa (23 km) i już od 1657 r. luteranie mogli korzystać z tamtejszego Kościoła Pokoju, a od 1720 r. również z kościoła Łaski w Kamiennej Górze.

 W 1741 r. po zajęciu Śląska przez protestanckie Prusy wprowadzono wolność wyznania, lecz z zastrzeżeniem że nie mogą zostać naruszone uprawnienia i dochody proboszczów katolickich. Na pełne równouprawnienie wszystkich wyznań należało jeszcze poczekać. Mimo to, już rok później wałbrzyscy luteranie mieli już własny dom modlitwy. Jak większość tego typu obiektów budowana na Śląsku w I połowie lat 40. XVIII w. była to budowla konstrukcji szachulcowej założona na planie prostokąta, nakryta dachem mansardowym z sygnaturką. Wkrótce (1744÷46) świątynię wyposażono w organy. W 1754 r. dostawiono plebanię.

Mimo iż świątynia posiadała ~1000 miejsc siedzących, szybko okazała się zbyt mała dla rozwijającej się gminy ewangelickiej. Dlatego za pastora Gottfrieda Bretha rozebrano ją i 8.08.1785 położono kamień węgielny pod nowy kościół budowany według planów urodzonego w Kamiennej Górze Carla Gottharda Langhansa, jednego z najwybitniejszych twórców w stylu neoklasycznym. Wg projektu tego samego twórcy wielu śląskich rezydencji, pruskich teatrów, a później Bramy Brandemburskiej w Berlinie miesiąc wcześniej rozpoczęto budowę kościoła ewangelickiego w Sycowie.

Podobnie jak kościół zamkowy w Sycowie również świątynia wałbrzyska wyrasta z modelu barokowego kościoła protestanckiego z terenu Turyngii i Saksonii. W obu Langhans zastosował prosty, trójczłonowy układ brył: korpus nawowy przykryty dachem wielospadowym z wyraźnie wyodrębnioną wieżą oraz niską przybudówką mieszczącą zakrystię. Jednak te składniki budowli, zgodnie z duchem klasycystycznym, wyodrębnił i zestawił w kontrastowy sposób. W obu kościołach główne wejście, nawiązując do francuskiego neoklasycyzmu, ma formę wgłębnego portyku w antach zwieńczonego trójkątnym naczółkiem wspartym na tryglifach.

Kościół wałbrzyski należy do najwybitniejszych dzieł architektury klasycystycznej na Śląsku. Usytuowany już w centrum miasta kościół Zbawiciela został poświęcony 24.11.1788 r. i do dzisiaj nieprzerwanie służy ewangelikom. W ramach prac restauracyjnych przeprowadzonych w latach 1862÷1865 przebudowano również wieżę (pierwotna wzniesiona była na planie koła). W latach 1956÷1976 w Wałbrzychu miał siedzibę duchowny odpowiedzialny za opiekę duszpasterską nad całą dolnośląską ewangelicką mniejszością niemiecką.
Jest to murowana i tynkowana, założona na prostokącie budowla centralna nakryta czterospadowym, ceramicznym dachem z powiekami. Na osi od wschodu prostokątna zakrystia, od zachodu kwadratowa kruchta z wznoszącą się nad nią wieżą. Obecnie z portyku wyrasta wieża założona na planie kwadratu (pierwotnie koła), na ostatniej kondygnacji przechodzącą w ośmiokąt, zwieńczona czterema wieżyczkami pomiędzy którymi kwadratowe tarcze zegarowe i wysokim, murowanym z cegły ostrosłupowym hełmem. Naroża korpusu i wieży wzmocnione boniowanymi lizenami. Elewacje boczne 7-osiowe z 3-osiowymi ryzalitami zwieńczonymi, jak portal główny, trójkątnymi naczółkami. W ryzalitach znajdują się wejścia boczne, nad którymi naczółki zamknięte odcinkiem łuku. Wnętrze oświetlają 2 kondygnacje okien w opaskach w tynku: dolne kwadratowe; górne, wysokie, zamknięte łukiem pełnym. Nad oknami bocznymi górnego rzędu trójkątne naczółki, nad środkowym zamknięte odcinkiem łuku. 

Skromne, wręcz surowe wnętrze w którym dominuje biel z delikatnym złoceniem detali architektonicznych zbliżone jest realizacją kościoła kaznodziejskiego zbliżoną do kalwińskich domów modlitw, w których cała uwaga zgromadzonych wiernych powinna być skupiona na umieszczonej na wprost od wejścia ołtarzo-ambonie i modlitwie. Prostokątne, salowe wnętrze nawiązuje do Kościoła Dworskiego (ob. Opatrzności Bożej) we Wrocławiu. Wypełniają go trzy kondygnacje eliptycznych empor (w kościołach sycowskim i dzierżoniowskim tylko dwie) wspartych na filarach o przekroju prostokąta i wykreślających owalną nawę. Na II emporze wspiera się 16 kolumn jońskich podtrzymujących pozorną kopułę. Głównymi elementami wyposażenia są: ołtarzo-ambona z czasu budowy kościoła, organy (wykonane w latach 1744÷1746 dla domu modlitwy, przeniesione w 1788, obecnie z instrumentem firmy „Schlag & Söhne” z 1913 r.). Jako ciekawostkę podaje się, że konsultantem muzycznym przy budowie organów był laureat Nagrody Nobla, Albert Schweitzer. Bardziej szczegółowy opis organów można znaleźć na stronie polsko-niemieckiego Stowarzyszenia na Rzecz Badań i Utrzymania Śląskich Organów (VEESO – Verein zur Erforschung und Erhaltung schlesischer Orgeln e.V.). Całości dopełnia XIX – wieczna chrzcielnica oraz trzy XVIII – wieczne i dwa XIX – wieczne szklane żyrandole.

Podczas prowadzonego w 2000 roku remontu wieży kościoła w kuli umieszczonej pod krzyżem wieńczącym jej szczyt znaleziono metalową puszkę. Zawierała ona cenne monety, medale, druki i dokumenty parafialne, które po skopiowaniu powróciły na swoje miejsce. Jedynie najstarszy dokument pochodzący z czasów erygowania parafii pozostawiono do gruntownej konserwacji.

Kościół Marii Panny w LubaniuFrauenkirche in Lubań

DCIM100MEDIAKościół Marii Panny w Lubaniu

Historia i opis.

Kościół ewangelicki Marii Panny w Lubaniu (kościół Mariacki) jest najstarszym kościołem Lubania. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1384 roku, kiedy to zbudowano na tym miejscu kaplicę „naszej kochanej Panny [Marii]” („Zu unsere lieben Frauen”). Została ona całkowicie zniszczona przez husytów w 1427 roku. Obecny kościół zbudowano w 1452 r. jako kościół cmentarny. W 1668 r. odnowiono wieżę, a jej hełm zakończono kulą i chorągiewką. W 1732 r. wymieniono w kościele strop, ambonę i okna oraz zakupiono organy, zaś 3 lata później z wieży zabrzmiał nowy dzwon (Benjamin Körner, Görlitz). Kolejne poważne remonty przeprowadzono w latach 1815 i 1840. Gruntowną przebudowę i znaczącą rozbudowę (dostawiono m.in. wieżę) przeszedł kościół w latach 1887-1888. Autorem projektu przebudowy i regotyzacji był Abel Augustin. Funkcję cmentarną kościół utrzymywał do czasu przejęcia przez ewangelików – luteran z Uniegoszczy. Sam cmentarz funkcjonował do 1870 r., a w latach 70-tych XX w. rozebrano ostatnie nagrobki. Dzisiaj przypomina o nim tylko tablica pamiątkowa z 1994 r. zlokalizowana w sąsiadującym z kościołem parku. W okresie powojennym do końca 2005 roku świątynia ta była kościołem filialnym Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Jeleniej Górze Cieplicach. Kościół ewangelicki Marii Panny w Lubaniu jest obecnie kościołem parafialnym Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Lubaniu i jako jedyny w mieście pozostał od czasów Reformacji do dziś kościołem ewangelickim. Więcej >>>

 

 

 

Kościół Górski Naszego Zbawiciela WANG w Karpaczu

Kościół Wang

Kościół Wang

Kościół Górski Naszego Zbawiciela znany powszechnie jako Kościół Wang lub Świątynia Wang – ewangelicki kościół parafialny w Karpaczu w Karkonoszach, przeniesiony w 1842 z miejscowości Vang, leżącej nad jeziorem o tej samej nazwie w Norwegii.      

Kościół został zbudowany z sosnowych bali w miejscowości Vang w południowej Norwegii. Pochodzi z przełomu XII i XIII w. Powstał jako jeden z kilkudziesięciu norweskich kościołów klepkowych (słupowych) – stavkirke. Uważana jest za najstarszy drewniany kościół w Polsce.      

W XIX w. świątynia stała się już za mała na potrzeby miejscowej ludności, która chcąc wybudować sobie nowy kościół musiała zaciągnąć pożyczkę na pokrycie kosztów budowy. Kościół był mocno zniszczony, ale nadawał się do sprzedaży w celu rozbiórki i odbudowania w innym miejscu. Wtedy norweski malarz Jan Krystian Dahl przebywający w Dreźnie skłonił pruskiego króla Fryderyka Wilhelma IV do jej zakupu dla berlińskiego muzeum.      

W 1841 rozebraną świątynię przewieziono najpierw do Szczecina, a potem do Berlina, jednak zaprzyjaźniona z królem hrabina Fryderyka von Reden z Bukowca przekonała go, żeby przewieźć ją na Śląsk. Najpierw Odrą przewieziono ją do Malczyc, potem do Karpacza Górnego (wówczas niem. BrückenbergMostowa Góra).      

28 lipca 1844 świątynia Wang stała się kościołem miejscowej parafii ewangelickiej i jest nim nadal. Stanowi atrakcję turystyczną Karpacza. Jak podaje anglojęzyczna Wikipedia, odwiedza ją ponad 200 tys. turystów.      

Konstrukcja kościoła wykonana jest bez użycia gwoździ, wszystkie połączenia zrealizowano przy pomocy drewnianych złączy ciesielskich. Wnętrze świątyni ozdobione jest oryginalnymi zdobieniami i rzeźbami. Bryła obiektu podczas prac konserwatorskich, zgodnie z XIX-wiecznymi trendami konserwatorskimi, uległa znacznej rozbudowie. Dobudowano też wysoką kamienną dzwonnicę, która chroni drewnianą świątynię przed wiatrem znad Śnieżki.

Kościół Opatrzności Bożej we Wrocławiu

 Historia i opis.

Kościół Opatrzności Bożej we Wrocławiu

Konflikt pomiędzy śląską społecznością laicką, a duchowieństwem narastał od XV w. Następstwem jego był już „przedreformacyjny”, zawarty 03.02.1504 r. tzw. Układ Kolowrata (m.in. beneficja kościelne tylko dla Ślązaków, kary kościelne tylko dla winnych, a nie całych społeczności, zakaz stosowania klątwy i interdyktu wobec dłużników zalegających z dziesięciną, zakaz wyszynku wina i ograniczenie działalności rzemieślniczej przez kościół, zezwolenie na pobieranie przez władze świeckie podatku krajowego od poddanych kościelnych). 8 lat później w mieście było 40 kościołów i 11 klasztorów, a co piąty mieszkaniec był duchownym. We Wrocławiu wielką rolę w rozpowszechnieniu idei Reformacji miało rozpowszechnienie druku. Już w 1519 r. w mieście znajdował się nie tylko komplet ważniejszych dzieł Lutra, lecz zaczęto (Adam Dyon, nieco później również Kaspar Lybisch) je na miejscu powielać. W ten sposób łatwo mogły stać się przedmiotem powszechnejm dyskusji toczonych również w najważniejszym miejskim klubie – ratuszowej Piwnicy Świdnickiej. Nie bez znaczenia była mieszczańska młodzież, często studiująca w Wittemberdze lub Lipsku (jak Hans Metzler, który pod wpływem dysputy M. Lutra z Eckiem w Lipsku stanął po stronie Lutra, a później został jedną z najważniejszych osób we władzach miasta), która po powrocie do Wrocławia dzieliła się swymi poglądami. Pierwsze nabożeństwo zgodne z Nową Nauką wygłosił w kościele p.w. Marii Magdaleny proboszcz Jan Hess (Heß, Hesse), sekretarz światłego biskupa Jana Turzona. Miało to miejsce w dniu 21 października 1523 r. Nieco ponad rok później kaznodzieją Dobrej Nowiny w kościele p.w. św. Elżbiety zostaje wrocławianin Ambroży Moiban), a po nim Reformacja w innych kościołach wrocławskich. Mimo iż Wrocław pozostawał siedzibą biskupią, większość mieszkańców przyjęła luteranizm. Doszło nawet do tego, że w dniu 31.01.1526 r. protestancka rada miejska zakazała wykładania Słowa Bożego osobom uznanym przez nią za niepowołane do tego. O stopieniu się władzy świeckiej z religijną w świadomości rady miejskiej, jak również o przekonaniu o jej apostolskiej roli świadczy chociażby wystawiany niegdyś w Ratuszu (obecnie zaginiony) obraz „Ostatnia wieczerza” z 1537 r. – skupieni w Wieczerniku pod postaciami apostołów członkowie ówczesnej rady miejskiej, przy czym nad głowami namalowanych osób zapisano ich prawdziwe nazwiska. Wyrazem nowych dążeń ludu, jego nowej świadomości religijnej i wyznaniowej było m.in. założenie we Wrocławiu szpitala „Wszystkich Świętych” oraz zorganizowanie na szeroką skalę opieki społecznej. Cechą charakterystyczna śląskiej reformacji było powolne rozwiązywanie związków z Kościołem katolickim i biskupem, którego władzę uznawano powszechnie do połowy XVI w., a w wielu kościołach ewangelickich do jego końca oraz powolność i ostrożność we wprowadzaniu zmian w liturgii i kulcie – zachowano osobistą spowiedź, stroje kapłańskie, egzorcyzmy w czasie sakramentu chrztu, klękanie przy wymienianiu imienia Jezus, obchodzono wiele katolickich świąt, w tym ku czci NMP. Ogłoszony w 1528 r. „Porządek szkolny i kościelny” zabraniał odbywania cichych mszy, znosił czczenie obrazów, procesje z Najświętszym Sakramentem, anniversaria, modlitwy do świętych, święconą wodę i posty oraz celibat duchownych, ale reszta nabożeństwa pozostawiał w katolickim rycie. W 1542 r. ukazał się „Kanon mszalny” Moibana – przestano rozdawać komunikanty. Właściwy porządek kościelny, normujący istnienie nowego Kościoła, ogłoszono we Wrocławiu dopiero w 1557 r., tzn. już po otrzymaniu zgody królewskiej na stosowanie zasad pokoju augsburskiego na Śląsku.
     Wrocław był wyjątkowym miastem, w którym przez kilka stuleci utrzymywała się równowaga ewangelików i katolików. Pierwsza faza kontrreformacji prowadzona na Śląsku po 1580 r. we Wrocławiu nie przyniosła spodziewanych rezultatów, gdyż protestantom często sprzyjali biskupi. Kolejne, w czasie i po wojnie trzydziestoletniej też nie, gdyż miasto nie podlegało bezpośrednio ultrakatolickiej władzy cesarskiej.Rekatolizacja prowadzona przez jezuitów w innych rejonach bardzo skutecznie we Wrocławiu przypadła na okres, gdy ewangelicy mieli już zapewnione pełne prawa. Znaczenie wrocławskiego ośrodka ewangelicyzmu podnosiły szkoły o wysokim poziomie nauczania, a od 1811 r. przeniesiony tutaj z Frankfurtu nad Odrą, protestancki uniwersytet. Od 1741 r. w mieście znajdowała się siedziba Nadkonsystorza, a od 1829 roku – Generalnego Superintendenta (potem biskupa). Dlatego zarówno wg szacunków z ok. 1550 r. jak i 1740 stosunek protestantów do katolików wynosił 1:1. Po zajęciu Śląska przez Prusy liczba prostestantów nieznacznie wzrosła, a stosunek protestantów do katolików był jak 3:2.

Po II wojnie światowej protestanci korzystali z kilku kościołów, z których pozostał im jedynie dawny Kościół Dworski, przemianowany 30.11.1947 roku na Opatrzności Bożej.

W odróżnieniu od luteran odprawiających swoje nabożeństwa od 1523 r., członkowie Koscioła Ewangelicko – Reformowanego (kalwińskiego) zezwolenie na publiczne odprawianie nabozeństw otrzymali dopiero w sierpniu 1742 roku. Wcześniej odbywały się one w kaplicy urządzonej w prywatnym mieszkaniu, jako że kościoła tego wyznania nie było jeszcze wówczas we Wrocławiu. W tymże roku zbór ewangelicko-reformowany otrzymał budynek Generalnego Urzędu Podatkowego, którego lewe skrzydło postanowiono przystosować w sposób umożliwiający odprawianie nabożeństw. Budowę kościoła rozpoczęto w 1746 r. Gdy nowy kościół był już niemal gotowy 21.06.1749 r. zniszczyła go eksplozja pobliskiej przy dawnej ul. Wałowej (obecnie P. Włodkowica).
     Późnobarokowy, orientowany z południa na północ kościół o wymiarach 30 m długości i 17,5 m szerokości jest jedną z dwóch świątyń wzniesionych w mieście w XVII w. (drugim jest kościół Bonifratrów p.w. Św. Trójcy). Poświęcenie nowego, wybudowanego prawdopodobnie według planów Friedricha Arnolda i Johanna Boumanna Starzego, kościoła odbyło się 27.10.1750 roku. W 1830 roku z okazji 300-lecia Konfesji Augsburskiej kościół został nazwany Dworskim.

W odróżnieniu od luteran odprawiających swoje nabożeństwa od 1523 r., członkowie Koscioła Ewangelicko – Reformowanego (kalwińskiego) zezwolenie na publiczne odprawianie nabozeństw otrzymali dopiero w sierpniu 1742 roku. Wcześniej odbywały się one w kaplicy urządzonej w prywatnym mieszkaniu, jako że kościoła tego wyznania nie było jeszcze wówczas we Wrocławiu. W tymże roku zbór ewangelicko-reformowany otrzymał budynek Generalnego Urzędu Podatkowego, którego lewe skrzydło postanowiono przystosować w sposób umożliwiający odprawianie nabożeństw. Budowę kościoła rozpoczęto w 1746 r. Gdy nowy kościół był już niemal gotowy 21.06.1749 r. zniszczyła go eksplozja pobliskiej przy dawnej ul. Wałowej (obecnie P. Włodkowica).
     Późnobarokowy, orientowany z południa na północ kościół o wymiarach 30 m długości i 17,5 m szerokości jest jedną z dwóch świątyń wzniesionych w mieście w XVII w. (drugim jest kościół Bonifratrów p.w. Św. Trójcy). Poświęcenie nowego, wybudowanego prawdopodobnie według planów Friedricha Arnolda i Johanna Boumanna Starzego, kościoła odbyło się 27.10.1750 roku. W 1830 roku z okazji 300-lecia Konfesji Augsburskiej kościół został nazwany Dworskim.

Uderzająca jest biel ścian i wyposażenia podkreślona matowym światłem dość dużych okien i złoceniami obramień płycizn parapetów empor, fragmentów prospektu organowego przyciągającej wzrok ołtarzo-ambony. Dla zwiedzających przyzwyczajonych do do bogatego, kapiącego kolorem, a wyposażenia i stosunkowo ciemnego oświetlenia kościołów katolickich w pierwszym momencie kościół ten czyni wrażenie oschłego, wręcz przesadnie oszczędnego i surowego. Surowość jest w pełni zamierzona – J.Kalvin, przywódca pierwotnych właścicieli tego Domu Modlitwy obce było symboliczne pojmowanie budowli sakralnej. Kościół był budowany tylko jako miejsce dla modlitwy i wspólnych zgromadzeń zboru, a jako taki miał charakter wyłącznie charakter funkcjonalny, bez magicznej świętości. Jedyną i najcenniejszą ozdobą kościoła był człowiek widziany jako opoka chrześcijaństwa i jego wartości moralne: skromność, pobożność, wstrzemięźliwość i pracowitość. Cała uwaga zgromadzonych wiernych powinna być skupiona na ołtarzo-ambonie i modlitwie. Dzisiejsze, ‚wyciszone’ wnętrze, monotonia powierzchni ścian i sklepienia jest wyrazem hołdu obecnych właścicieli względem kalwińskich twórców kościoła.
     Jednonawowa sala nakryta jest pozornym sklepieniem sferycznym. Unikatową cechą wnętrza są wypełniające prostokątną salę dwie kondygnacje empor, przerwanych jedynie w miejscu ambony-ołtarza, wykreślają owalną nawę. W czasach powstania świątyni było rozwiązaniem wielce nowatorskie. Na empory prowadzą schody zlokalizowane w czterech rogach kościoła. Na ambonę prowadzą schody z zakrystii. Na parterze ustawiono 12 podwójnych rzędów ławek, co wraz z miejscami na emporach daje 1000 miejsc siedzących.

Na wprost wejścia, po południowej stronie kościoła znajduje się najokazalszy element świątyni – ołtarzo-ambona (widoczna na zdjęciu po lewej stronie). Kazalnica o kształcie kielicha została ustawiona bezpośrednio ponad ustawioną na podeście prostopadłościenną mensą około 1750 roku. Jej kosz ozdobiony jest bardzo delikatnym, złoconym ornamentem złożonym z kwiatków róży, zaś baldachim zwieńczony został wazą z rokokowymi grzebieniami. Za amboną znajduje się niewielkie pomieszczenie zakrystii, do którego prowadzi osobne wejście z zewnątrz.
     Centralne usytuowanie ambony odzwierciedla znaczenie, jakie reformowani przykładają do kazania – nośnika wielu wartości moralnych i dydaktycznych. Dominującą pozycję ambona zdobyła w II połowie XVIII w. w związku ze zmianami w liturgicznym kształcie religii – nabożeństwo ograniczało się niejednokrotnie do kazania (w czasach Oświecenia przyjmowało ono postać naukowego wykładu).
     Po przejęciu kościoła przez Parafię Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP jego wyposażenie zostało uzupełnione o przywiezioną z Wałbrzycha neobarokową chrzcielnicę (w dawnym kościele stałej chrzcielnicy nie było) ustawioną niedaleko ołtarza (zdjęcie po prawej). XIX wieczna chrzcielnica na trzonie i czaszy zdobiona jest płaskorzeźbionymi głowami i torsami aniołków. Misę ufundowała w 1876 roku rodzina Gossow-Reinhart z Żernik dla nie istniejącego już kościoła Salwatora (na jego miejscu zbudowany został obecny dworzec autobusowy).

Po stronie północnej znajduje się wspaniały prospekt organowy, z typową dla czasów rokoka architekturą, z wklęsłowypukłą finezyjną linią konturów oraz wyraźnie opuszczoną częścią prospektu. Skrajne wieże piszczałkowe wieńczy i flankuje bogata ornamentyka (roccaile oraz kratka regencyjna). Na osi, ponad wieżą środkową zostało mocno wyeksponowane Oko Opatrzności w promienistej glorii. Prospekt ten umieszczono na drugiej kondygnacji empor już w 1752 roku. Instrument wykonał organmistrz Johan Gottlieb Wilhelm Scheffler. Przez następne 1,5 wieku organy były wielokrotnie naprawiane. W latach 1917÷1922 bawarska firma G.F. Steinmayer zdemontowała stare piszczałki i w zabytkowym prospekcie umieszczono nowy instrument. W latach 1989÷1991 starannie odnowiono bogatą oprawę snycerską instrumentu. Znakomita akustyka kościoła oraz fakt że te wspaniałe organy uważane są obecnie za najpiękniej brzmiące ze wszystkich zachowanych we Wrocławiu sprawiły, że w ostatnich latach corocznie odbywają się tutaj koncerty i festiwale muzyczne spośród których nie sposób nie wymienić Wrocławskiego Lata Organowego i Wratislavia Cantans.

Wnętrze kościoła wielokrotnie było poddawane gruntownym zabiegom renowacyjno-porządkowym. Po raz pierwszy z okazji 100-lecia kościoła w 1850 r., kiedy to odnowiono i poszerzono o 15 cm schody wewnętrzne, bardziej racjonalnie urządzono miejsca siedzace na emporach (zamiast lóż ustawiono półkoliste rzędy ławek), pomalowano kościół na kolor biały z czerwonym nalotem, zaś części drewniane białą farbą olejną, wymieniono zewnętrzne schody piaskowcowe na trwalsze granitowe. Podczas remontu w 1928 roku: w części północnej ustawiono dwie pary kolumn doryckich poprawiających stabilność pierwszej kondygnacji empor, oczyszczono zewnętrzne części piaskowcowe, dach wieży pokryto miedzią, a front kościoła pomalowano jasnożółtą farbą. W 1922 r. przybyły nowe organy. W czasie II wojny światowej budowla została zniszczona zaledwie w 10% (głownie okna i poszycie dachu). Ostatni remont (generalny) przeprowadzono w latach 1999÷2000 roku. Zaowocował on m.in. odkryciem trzech pamiątkowych płyt epitafijnych: dwie z nich upamiętniają poległych na frontach I wojny światowej, najstarsza (po lewej) poległych w okresie wojen napoleońskich.

Okazała pięciokondygnacyjna wieża z zegarem (po prawej), pokryta obecnie prostym namiotowym dachem miedzianym o kształcie czworbocznego ostrosłupa, wtopiona w fasadę lekko wystaje z frontowej linii murów tworząc ryzalit o wklęsłych narożach. Zwieńczona jest krzyżem metalowym. Zarówno wieża, jak i reszta frontonu podzielone są pilastrami z kompozytowymi głowicami. Narożniki wieży i całej budowli zostały zaokrąglone. Zarówno narożniki jak i cała dolna część budynku została wyróżniona równoległymi pasami boniowania.
     Szerokie granitowe schody prowadzą do wejścia głównego (po lewej) zamykanego oryginalnymi drzwiami drewnianymi zdobionymi ornamentem rokokowym. Nad piaskowcowym portalem znajduje się rzeźbiony w piaskowcu relief przedstawiający w orła trzymającego dziobie wieniec laurowy, a w szponach gałązkę palmową. Nad archiwoltą portalu, po bokach znajdują się dwa, również piaskowcowe wazony.Welcome to WordPress. This is your first post. Edit or delete it, then start blogging!Welcome to WordPress. This is your first post. Edit or delete it, then start blogging!